Х.Бөхманд: Нутагтаа харихад

Өвсний шүүдэр нь ч
Нар руу бөмбөгнөх нь харагдахгүй
Зуны нэгэн өглөө
Нутагтаа би очлоо...
Булган цагаан гэртээ
Зүүрмэглэж байгаа хүүхэд нь
Буянт буурал эмээгийнхээ
Уурын дуунаар сэрээгүй байлаа.
Агит талдаа үүрийн гэгээ аргадан
Адууныхаа яриагаар хөхөрдөг өвгөд минь
Санаа нь ч гундуу байлаа.
Салаа гэзгээ салхиар аргадуулсан
Саахалтын хөөрхөн охины
Дуу нь хүртэл гандсан байлаа.
Бараан бараан юм
Бүүдийхээс өөр
Ботго тормын мөр алга
Толгойд нь эзгүй байлаа.
Хүүгээ л хүлээсэн ижий минь
Хөх мөнгөн тэнгэртээ залбирч байлаа
Магнай дээр минь үнэсээд нулимсаа унагаахад
Магнаг тал бид хоёр л ногоо...

Х.Бөхманд: Намуухан үдшийн шүлэг

Усан дээр туссан сар
Мэлхийн дуунаас ч эмээнэ.
Навчнаас үргэсэн салхи
Өвсний сор самнана.
Санаа алдахад
Ээж минь бурхандаа залбирна.
Өөдрөг явахын ерөөл хэлж
Зулай дээр минь үнэснэ.
Говь дайвалзтал буйлдаг тэмээд
Чимээ анир алга.
Тоорой тойрон анивчлах
Манхан Тэнгэрийн одод ч
Бүрэг барагхан.
Ээж минь
Ар өвөр нь ялгагдамгүй
Үрчийсэн хоёр гараараа
Утас нийтгэн зүү бүдрүүлэн
Хүүдээ дээл оёно.
"МОНГОЛ "хэмээх угалзыг 
Энгэр дээр нь шаглна.
"Өмсөөч, миний хүү"гэж
Наран зөв хандуулахад
Найман зууны тэртээх
Өвөг дээдэс минь санагдана.
Намуухан үдэш анир нэмэгдэнэ...

2001.2.23
...

Х..Бөхманд: Говь дээр бичсэн шүлэг 

Туурай туурайн сүүдэр тийчин
Тойром тойрмийн чулуу бүдрүүлэн
Чам дээрээ очлоо.
Хол явахад намайг орлон
Хацрыг чинь илбэсэн
Салхийг саналаа.
Хоосон байх сэтгэлийг чинь аргадсан
Цэцгийг саналаа. 
Тэр гэх шиг харцанд нь 
Тэнгэрийн говь нь багтана. 
Өглөө ирсэн надад 
Орой болсон шиг сэтгэл эмзэглэнэ.
Үдийн нар хэвтээд босдог толгодоос нь
Ингэний сүү үнэртэнэ.
Үрийн зулай үнэрлэсэн чамаас
Эхийн хайр асгарна.
Хнөгөндөө багтаж ядсан айраг нь
Хөдөөгийн Сайханыг хэлнэ.
Хүү нь тоглосон өргөө нь
Дэлхий барлуулж харагдана.
Ханын шийрээр нар гоожих үеэр
Хатарь морьтой нөхөр нь адуунаасаа ирн...

Шүлэг: Х.Бөхманд: Шувууд минь

Бууцан дээр минь эргэцэж
Тоонон дүрсэнд нисдэг
Босож суухын чөлөөнд ч
Тэнгэр газрын дэгийг зурдаг
Сүүн хошуугаараа хүнс зөөн
Үрээ үнэсэж тэжээдэг
Сүүдэр гэрлийн далиа дэлгэсэн
Шувууд минь...
Налайсан тал намуухан толгодоор
Өд нь хаяа харагддаг
Нүдэнд өртсөн тэр өд нь
Хөмсөг шиг сэрвэлздэг,
Эзнээсээ хагацаж уйлсан энэ өд
Шувууных гэдэг нь гарцаагүй 
Өдрөөс өдөр уйлж яваа олон шувуу
Миний өд гэхэд буруугүй ээ...
Сая сая жилийн тэртээд 
Хорвоо өглөгч байв уу гэлтэй
Хормой энгэрээ дэлгэж
Хорогдож өөрөө авчисан...
Сайхан зөгнөлөөр ч олдомгүй
Бахдал түүнээс цухалздаг нь
Санахаас шувууд минь
Бэ...

Х.Бөхманд: Бүдэрч босохын орчлон 

Хүн, чулуу хоёр адилхан
Бүдэрч босохын орчлонд
Хүйгээсээ эхэлж бид
Тасарч бүдрэн тийчиж босдог оо...
Хөмсөгний минь зай шиг
Бурхан чөтгөр хоёрын хил дээр
Тархиараа бүдэрч
хүйтэн халуун он жилийн урсгалд
Амьтай амгүй бүдэрчихдэг ээ...
Даль нь шархтай шувууд минь
Газартаа биш гарт бүдэрсэн юм аа
Тургилдсан азарга адуу минь
Талдаа биш чөдөрт бүдэрсэн юм
Дэндүү сайн санаат явсан өвөөг минь
Цагийн муу бүдрүүлсэн юм аа...
Бүдрэх юмгүй болтлоо
Бүдэрч явааг нь харах бүрдээ
Босно доо гэхээс
Бурхан эх оронтой доо би бардам байдаг аа...
Хаяарах тэнгэргүй нутаг
Олшрохын дайтай орчлонд
Хаан суу...

Шүлэг: Х.Бөхманд: Хүн

Нуур баярлуулж шувуу шувуундаа жиргэх шиг
Нутаг баярлуулж хүн хүнээ хайрлахаар
хорвоодоо амьтай ирдэг юм байна...
Нууцхан замбуулингийн санаа алдах хоромд ч
Нумын хөвч шиг хүний богинохон заяа
Үйлийн үрээ эдэлдэг юм байна...
Сүүдэр нь хүртэл бие газар хоёртоо аргамжаатай байхад
Зүрх зүрхнийхээ гэрэлд
Бурхан чөтгөр хоёрыг хамтад нь нуудаг юм байна...
Дээврээ урагдуулж дэлхий маань хүртэл түгшиж байхад
Дэрэн дээрээ хүн
Хайр нүгэл хоёрыг адилхан үнэсч унтдаг юм байна...
Алдаа оноо бүхнээ ч
Айраг, архитай хольж уухдаа
Арцаагүйгийнхээ эрхэнд
Амьд, үхэлийг хүрт...

10-ын хөдийд/богино кино/

Зохиогч: Б.Үзмээ

Гол дүрд:
Лувсанцэрэн/яаваа хүн/
Лувсанцэрэний өвөө/ хөдөөний өвгөн/

Газар: говийн гүн/ аравийн хөндий/
Хүмүүс: Лвсанцэрэн
Лвсанцэрэнгийн өвөө
Шарав/ Лувсанцэрэнгийн найз/
Өвчтөн
Өвчтөний садан
[ Эхлэл, өдөр, гадна.]
Нэлгэр их аравын хөндий хэмээх говийн дунд бяцхан хүү өвөөгийнхөө урдуур хойгуур эрхлэж явна.
Хүү бутанд тээглэж ойчоод уйлна. Өвөө нь хүүгийн хөлд тээглэсэн бутыг хүчтэй хүчтэй өшгөлнө.
Хүү доглон нулимстай эйшээ тийшээ харж, бут руу нэг, өвөө рүүгээ нэг харснаа өвөө дээрээ харцаа тогтоож инээвхлэв.
Өвөө хүү хоёрын аравын хөндийгийн говын гүнд шингэж о...

Хургаагийн Сүглэгмаа: Чулуун гэр

Энгэр газрыг тэгшлэн засаж
Эрдэнийн чулуугаар голомтоо тулна
Эрххэн хэдэн дүүгээ дагуулаад
Эвий эвий тоглож өнжинө

Хатан нарны бүслүүр дагуулж
Хаан гэрийнхээ ханыг дугуйлна
Үелээ үелээ толгодоо зүсэлж
Үүдэн хоймроо тэгшхэн голлуулна

Үйл үйлийн шаглааг бодож
Үе завсаргүй цувуулж өрнө
Үүрд амгалангийн бэлгийг бодож
Үүд хаалгаа нээлттэй барина

Зузаан нимгэн хоёр чулуугаар
Зуух тогоогоо эхэлж тулна
Хормойлсон чулуунаасаа тэгшийг нь харж
Хоймрын авдраа дараа нь тавина

Ижил ижилхэн хоёр чулуугаар
Ижий аавынхаа орыг зална
Идээ цагаа арвиныг ерөөж
Илүүхэн өндрөөр нь эрэгнэгээ тулна

Будаа ч...